Τίτλος – Επωνυμία
Les Hortillonnages d’Amiens
Πεδίο εφαρμογής / τομέας / κλάδος
Διαχείριση υπερτουρισμού
Χώρα / Περιοχή
Γαλλία, Αμιέν
Γιατί είναι καλή πρακτική;
Οι Hortillonnages d’Amiens (Κήποι της Αμιέν) αποτελούν ένα πρότυπο καλής πρακτικής βιώσιμης διαχείρισης τουρισμού, καθώς συνδυάζουν την προστασία ενός ευαίσθητου υγροτοπικού οικοσυστήματος με την οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα. Το οικοσύστημα αυτό, με τα κανάλια και τις καλλιεργούμενες νησίδες του, διαθέτει σημαντική οικολογική, ιστορική και πολιτιστική αξία, ενώ η ανθρώπινη δραστηριότητα συνυπάρχει αρμονικά με τη φύση. Καθοριστικός παράγοντας για τη διατήρηση του τοπίου είναι ένας ανεξάρτητος τοπικός σύλλογος που διαχειρίζεται την περιοχή χωρίς δημόσιες επιδοτήσεις, εφαρμόζοντας βιώσιμη τουριστική διαχείριση με περιορισμένο αριθμό επισκεπτών. Τα έσοδα επανεπενδύονται στη συντήρηση και αποκατάσταση του χώρου, ενώ η αξιοποίηση τοπικού εργατικού δυναμικού και πρακτικών χαμηλού περιβαλλοντικού αντίκτυπου ενισχύει τη σύνδεση με την κοινότητα, καθιστώντας τους Κήπους της Αμιέν πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα σε τουρισμό και προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Πως εφαρμόζεται;
Τα Hortillonnages d’Amiens (Κήποι της Αμιέν) αποτελούν ένα μοναδικό υγροτοπικό σύμπλεγμα περίπου 300 εκταρίων γύρω από τον ποταμό Σομ, στην περιοχή της Αμιέν, στη Γαλλία. Η ιστορία τους ξεκινά πριν από περίπου 2.000 χρόνια, όταν οι κάτοικοι μετέτρεψαν τα φυσικά έλη σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις και, σταδιακά, σε ένα δίκτυο καναλιών και πλωτών κήπων. Σήμερα, οι επιμήκεις κήποι (μικρά, φροντισμένα οικόπεδα που χωρίζονται από στενά υδάτινα περάσματα) φιλοξενούν λαχανικά, λουλούδια και οπωροφόρα δέντρα, συνθέτοντας ένα τοπίο ιδιαίτερης αισθητικής και παραγωγικής αξίας. Παράλληλα, η περιοχή διακρίνεται για τη σημαντική της βιοποικιλότητα, με περισσότερα από 30 είδη ψαριών και πληθώρα πτηνών που βρίσκουν καταφύγιο στο νερό και τη βλάστηση της περιοχής.
Η γη στα Hortillonnages είναι κατά κύριο λόγο ιδιωτική. Τα μικρά νησίδια και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις ανήκουν σε ιδιώτες, συχνά στους ίδιους τους κηπουρούς, τους λεγόμενους hortillons, ή στους απογόνους τους. Ωστόσο, παρά τον ιδιωτικό χαρακτήρα της ιδιοκτησίας, η περιοχή υπάγεται σε ειδικό καθεστώς προστασίας, με κανονισμούς που ρυθμίζουν τη χρήση, την καλλιέργεια και την πρόσβαση, ώστε να διαφυλάσσεται ο παραδοσιακός και οικολογικός χαρακτήρας του τοπίου.
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και διατήρηση του τοπίου είχαν διαχρονικά οι hortillons, οι οποίοι καλλιεργούσαν λαχανικά, φρούτα και άνθη και τα μετέφεραν με παραδοσιακά πλεούμενα στην Αμιέν για πώληση στις αγορές. Τον 19ο αιώνα δραστηριοποιούνταν έως και 950 παραγωγοί, όμως μετά τα μέσα του 20ού αιώνα ο αριθμός τους μειώθηκε δραματικά, εξαιτίας των μεταβολών στην αγροτική οικονομία. Παρ’ όλα αυτά, όσοι παρέμειναν συνεχίζουν την παράδοση, μεταδίδοντας από γενιά σε γενιά τεχνικές και γνώσεις που εξασφαλίζουν τόσο την παραγωγικότητα όσο και την οικολογική ισορροπία των κήπων.
Η ανάγκη προστασίας της περιοχής αναδείχθηκε έντονα το 1975, όταν προτάθηκε η κατασκευή παρακαμπτήριου δρόμου που θα διέσχιζε τους πλωτούς κήπους. Ως αντίδραση σε αυτή την πρόταση ιδρύθηκε η Association pour la Protection et la Sauvegarde du Site et de l’Environnement des Hortillonnages (APSSEH) από τη Nisso Pelosoff, με στόχο τη διαφύλαξη του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου. Από το 1991 ο σύλλογος αναγνωρίζεται ως οργανισμός δημοσίου συμφέροντος, ενώ η λειτουργία του βασίζεται στον πρόεδρο, 7 εργαζομένους και εθελοντές, ενώ πραγματοποιείται ετήσια γενική συνέλευση των μελών λαμβάνοντας αποφάσεις προς όφελος της κοινότητας.
Η συμμετοχή στον σύλλογο είναι ανοιχτή σε όλους, με ετήσια συνδρομή των μελών (βασική 5€, υποστήριξης 10€, επίτιμη 20€). Τα έσοδα από τις συνδρομές ενισχύουν την οικονομική ανεξαρτησία του συλλόγου, ενώ τα μέλη μπορούν να δραστηριοποιηθούν και ως εθελοντές, συμμετέχοντας σε δράσεις, εκδηλώσεις και πρωτοβουλίες προστασίας και ανάδειξης του τόπου.
Οι βασικοί άξονες δράσης του συλλόγου επικεντρώνονται:
- Στη διατήρηση του οικοτόπου: Προστατεύονται τα κανάλια, τα «νησάκια» και οι καλλιεργούμενες περιοχές ώστε να διατηρείται το φυσικό περιβάλλον για τα φυτά και τα ζώα που ζουν εκεί.
- Στην ευαισθητοποίηση του κοινού: Ενημέρωση των επισκεπτών για την πολιτιστική και περιβαλλοντική αξία των Hortillonnages, ώστε να ενισχυθεί η υποστήριξη για τη διατήρησή τους.
- Σε κανονισμούς: Εφαρμογή τοπικών ή εθνικών κανόνων για την προστασία του χώρου και τη βιώσιμη χρήση του.
- Στην οικολογική διαχείριση: Προώθηση βιώσιμων γεωργικών πρακτικών και μείωση χημικών, ώστε να διατηρείται η βιοποικιλότητα.
- Στη συμμετοχή της τοπικής κοινότητας: Εμπλοκή κατοίκων, αγροτών και φορέων στη διαχείριση και προστασία.
- Στην έρευνα και παρακολούθηση: Μελέτη και παρακολούθηση της υγείας του οικοσυστήματος για να λαμβάνονται χρήσιμες πληροφορίες για τη διατήρηση.
Με αυτόν τον τρόπο, η προστασία δεν περιορίζεται στη διατήρηση του τοπίου, αλλά επεκτείνεται στη διασφάλιση της μακροχρόνιας βιωσιμότητάς του.
Παράλληλα, ο σύλλογος έχει αναπτύξει μια ήπια μορφή τουριστικής δραστηριότητας, δίνοντας έμφαση στη βιώσιμη εμπειρία. Από τον Απρίλιο έως τον Οκτώβριο προσφέρονται περιηγήσεις διάρκειας περίπου 45 λεπτών με τα παραδοσιακά πλεούμενα των κηπουρών – hortillons. Είκοσι εποχικοί εργαζόμενοι (βαρκάριδες και ξεναγοί) παρουσιάζουν στους επισκέπτες τη βιοποικιλότητα, την ιστορία και τη γεωργική κληρονομιά της περιοχής, χρησιμοποιώντας ηλεκτρικά σκάφη που δεν ρυπαίνουν το περιβάλλον.
Τα έσοδα από τα εισιτήρια επανεπενδύονται εξ ολοκλήρου στη φροντίδα και συντήρηση του χώρου και συγκεκριμένα στις παρακάτω δράσεις:
- Συντήρηση και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος:Η συμμετοχή των επισκεπτών χρηματοδοτεί την προστασία της βιοποικιλότητας, της πανίδας και της χλωρίδας καθώς και των υδάτινων διαδρόμων που αποτελούν τον πυρήνα του τοπίου των Hortillonnages.
- Εργασίες στα πρανή και τα κανάλια: Τα χρήματα χρησιμοποιούνται για προμήθεια υλικών (πχ. ξυλεία, πλάκες, γεωυφάσματα, δομές στήριξης) και για την εργασία ανακαίνισης και σταθεροποίησης των πρανών των καναλιών. Αυτές οι εργασίες είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της δομής του χώρου και την ασφάλεια των διαδρομών.
- Αμοιβές προσωπικού και εργατών συντήρησης:Τα έσοδα συνεισφέρουν στην κάλυψη των μισθών των οδηγών/ξεναγών, των υπαλλήλων υποδοχής και των ομάδων που εργάζονται στη συντήρηση των καναλιών και των πρανών.
- Υποστήριξη των ιδιοκτητών: Μέρος των εσόδων επιτρέπει επίσης στο σύλλογο να προσφέρει στους ιδιοκτήτες των εκτάσεων πιο προσιτές τιμές για εργασίες συντήρησης των δικών τους πρανών, ενισχύοντας έτσι τη συνολική φροντίδα του οικοσυστήματος. Αυτό πραγματοποιείται κατόπιν σχετικής αίτησης του ιδιοκτήτη στην ιστοσελίδα του συλλόγου.
Για την καλύτερη εξυπηρέτηση των επισκεπτών, ο σύλλογος μέσα από την επίσημη ιστοσελίδα του παρέχει πληροφορίες για τις τιμές, τα ωράρια επισκεψιμότητας, την προσβασιμότητα του χώρου, καθώς και προτάσεις για φαγητό και διαμονή. Κατά την περίοδο Απριλίου–Οκτωβρίου ο χώρος είναι επισκέψιμος καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, με εξαίρεση το διάστημα 12:30–13:30 και μετά τις 19:00, σεβόμενος την ιδιωτικότητα των ιδιοκτητών. Την υπόλοιπη περίοδο του έτους, γίνονται εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του τοπίου.
Επιπλέον, κατά την επίσκεψη στον χώρο, επιτρέπεται η φωτογράφιση του τοπίου, όχι όμως των ιδιοκτητών, ενώ δεν επιτρέπονται τα κατοικίδια, με εξαίρεση τους σκύλους-βοηθούς. Όσον αφορά την προσβασιμότητα ΑμεΑ, αν και δεν προσφέρονται όλες οι απαιτούμενες υποδομές, παρέχεται πλήρης πληροφόρηση προκειμένου τα άτομα να είναι ενημερωμένα πριν τον ταξίδι τους στον προορισμό.
Βάσει όλων των ανωτέρω και με τον συνδυασμό προστασίας, συμμετοχής και ήπιας τουριστικής ανάπτυξης, τα Hortillonnages διατηρούνται ως ένα ζωντανό παράδειγμα αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπου και φύσης.
Που εφαρμόζεται;
Η πρωτοβουλία Hortillonnages d’Amiens απευθύνεται άμεσα σε επισκέπτες που ενδιαφέρονται για τον εναλλακτικό και βιώσιμο τουρισμό, τη φύση και την πολιτιστική εμπειρία στην Αμιέν. Ωστόσο, έμμεσα λειτουργεί προς όφελος της τοπικής κοινότητας.
Πότε εφαρμόστηκε;
Ο Σύλλογος APSSEH συστάθηκε το 1975.
Αποτελέσματα
Η διαχείριση των Hortillonnages d’Amiens αναδείχθηκε από το πρόγραμμα Interreg Europe ως καλό παράδειγμα βιώσιμου τουρισμού το οποίο έχει επιτύχει:
- Την μείωση του υπερτουρισμού.
- Την καλή διατήρηση της περιοχής.
- Την μείωση του αριθμού των επισκεπτών κάθε χρόνο, παρά την αυξανόμενη ζήτηση.
Πληροφορίες
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την πρωτοβουλία Hortillonnages d’Amiens εδώ.